Dodatki do żywności – wpływ na organizm, czy mają szkodliwe działanie?

Dodatki do żywności – substancje chemiczne lub naturalne, które w normalnych warunkach nie są spożywane same jako żywność ale są dodawane w celu poprawy produktu. Mają za zadanie oddziaływać na zmysły konsumenta oraz mają wydłużyć proces konserwacji żywności.

W dzisiejszych czasach żywność uległa znacznej zmianie pod względem jakościowym. Ogromna konkurencja na rynku żywnościowym sprawiła, że poszerzył się asortyment produktów spożywczych. Producenci coraz bardziej konkurują między sobą w walce o konsumenta. Produkty mają coraz dłuższą datę do spożycia, oddziałują  bardziej na walory smakowe i zapachowe, przybierają różne konsystencje oraz kolory. Żywność jest bardziej przetworzona a związki chemiczne są masowo dodawane do produktów żywnościowych. Niestety wszystkie te zmiany w dużym stopniu mają lub będą za parę lat miały wpływ na stan zdrowia konsumenta.

Podział dodatków do żywności:

Dodatki możemy podzielić na dwie grupy.

a) Ze względu na pochodzenie :

  • Naturalne,
  • Identyczne z naturalnym,
  • Sztuczne.

b) Ze względu na funkcję technologiczną:

– Konserwanty chemiczne – hamują wzrost drobnoustrojów. Najczęściej stosowane konserwanty to sole kwasu sorbowego, benzoesowego lub siarkowego (IV)

– Przeciwutleniacze – powstrzymują procesy utleniania składników żywności. Należą do nich: kwas askorbinowy i tokoferole galusam propylu, butylohydroksyanizol BHA, butylohydroksytoluen BHE.

– Regulatory kwasowości – nadają smak, ograniczają rozwój bakterii, hamują lub przyspieszają procesy enzymatyczne. Stosuje się związki organiczne: octowy, cytrynowy, mlekowy i ich sole.

– Barwniki – przywracają, wzmacniają i nadają barwę produktom. Zaliczamy do nich ekstrakty zawierające antocyjany, chlorofil, syntetyczny β-karoten, azorubina, błękit brylantowy FCF.

– Substancje smakowo-zapachowe:

  • Aromaty – wyodrębnione z surowców naturalnych
  • Substancje wzmacniające smak i zapach- np. glutaminian sodu, nukleotydy
  • Substancje słodzące – oprócz cukrów, poliole (maltiltol, laktiol, sorbitol), sacharyna, aspartam.

– Substancję kształtujące teksturę

  • Substancje zagęszczające i żelujące – guma arabska, tragakanta, agar, karagen, pekryna), guma guar, mączka chleba świętojańskiego, ksantyn, gelan. karboksyceluloza, skrobie modyfikowane)
  • Emulgatory – lecytyna, estry kwasów tłuszczowych i ich pochodne.
  • Substancje przeciwdziałające zbrylaniu – krzemiany i fosforany.

Dodatki do żywności – szkodliwe działanie na zdrowie:

Czytając etykiety produktów na półkach sklepowych odnosi się wrażenie, że nazwy składników zapisane są w niezrozumiałym języku. Okazuje się, że w dzisiejszych czasach sól jest za mało słona a cukier za mało słodki  i trzeba dodać chemiczne wspomagacze, aby klient kupował więcej i konsumował więcej, a co za tym idzie rozwijał się handel żywieniowy. Zapominamy jednak o tym, że kupując takie produkty serwujemy rodzinie ogromną dawkę chemii.

Tabela. Wykaz 20 najbardziej szkodliwych dodatków do żywności

Nazwa dodatkuSkrócona nazwa dodatkuGdzie znajdziemy?Jakie choroby i dolegliwości wywołują?
Aklryloamidchipsy, frytki, ciasta i ciastkauszkadza układ nerwowy i pokarmowy
ApartamE 951coca cola, jogurty, płatki śniadaniowe, gumy do żucia, produkty typu „light”, słodzikisilnie rakotwórczy, prowadzi do epilepsji, choroby Parkinsona, cukrzycy, chłoniaka, zaników pamięci
Glutaminian soduE 621produkty instantnudności, zawroty głowy, palpitacje serca
ErytrozynaE 127konserwowane wiśnie, czereśnie, koktajle owocowe, herbatniki, ciasto biszkoptowe, lukrowane wiśnie, osłonki na kiełbasywysypka, bóle brzucha; może powodować uczulenie na światło, astmę, nadpobudliwość, rakotwórczy; działa niekorzystnie na wątrobę, serce, tarczycę, płodność, żołądek
Benzoesan soduE 211gotowe zupy, sosy, dipy, konserwy, przetwory owocowe i warzywne, napoje gazowaneRakotwórczy,astma, pokrzywka, podrażnienia żołądka
Guma arabskaE 414wyroby cukiernicze (zwłaszcza kakaowe i czekoladowe), galaretki i polewy, guma do żucia, napoje bezalkoholowe, piwo, żywność bezglutenowa oparta na zbożach, żywność dla niemowlątwysypka, pokrzywka  katar sienny, a także nasila objawy astmy
SacharynaE 954słodziki, napoje, produkty dla diabetykówmoże podrażniać przewód pokarmowy
Kwas fosforowyE 338coca cola, napoje energetyzujące, konserwy, sery i wędliny pakowane próżniowoodmineralizowuje kości i zęby
Błękit pantotenowyE 131gazowane napoje, lody, galaretkirakotwórczy
Zieleń( S)brylantowaE 421sosy, galaretki, lody, ciasta w proszkuobjawy alergii i anemii
Kwas sorbowyE 200wyroby cukiernicze, lemoniada, sery, chleb żytni, ciastka i pieczywo, pizza, skorupiaki, sok cytrynowy, wino, alkoholowy napój jabłkowy , zupy alergie
Siarczyn soduE 221polepszacz do chlebaObniża zawartość witamin, wzmaga objawy alergii i astmy
Azotyn potasupeklowane, wędzone wędliny, przetwory rybneastma, zapalenie nerek, , bóle i zawroty głowy, rakotwórczy
TartrazynaE 102w napojach gazowanych o smaku pomarańczowym, w produktach instant, słodyczach, konserwach, sosach, sztucznym miodzie i musztardziereakcje astmatyczne u alergików; w połączeniu z benzoesanami może wywoływać nadpobudliwość u dzieci
Diacetylstosowany do aromatyzowania pieczywa, margaryn, popcornu (ma maślany smak i zapach)Sprzyja rozwojowi choroby Alzheimera oraz choroby płuc
Czerwień AlluraE 129żelki, ciastka, galaretki, słodkie napoje i płatki zbożowewymioty, krwawienia z przewodu pokarmowego, uszkodzenia nerek, alergie, nadpobudliwość u dzieci
KaragenE 407jako zagęstnik – w konserwach, wędlinach, w mleku w proszku, w dżemach, galaretkachzmiany złośliwe żołądka i jelit
Azotan (III)soduE 250wędlinyrakotwórczy
Azotan (V) soduE 251wędliny, sery podpuszczkowe i topionerakotwórczy
Butylohydroksyanizol (BHE)E 320tłuszcze i produkty tłuszczowerakotwórczy
Butylohydriksytoluen (BHT)E 321tłuszcze i produkty tłuszczowepowoduje uczulenia

Źródło: B.Statham, E 13 Tabele dodatków i składników chemicznych

Uważa się, że dodatki do żywności przyczyniły się do pojawienia alergii i nietolerancji pokarmowych, znacznie obniżyły odporność człowieka oraz przyczyniły się do wzrostu ilość zachorowań na nadciśnienie tętnicze i otyłość. Każdy z nas powinien zadbać o swoje zdrowie. Warto jest poświęcić trochę czasu na czytanie etykiet i zainteresować się swoją dietą.

Piśmiennictwo
1. Gawęckiego J. i Messor-Pietraszewskiej T., Kompendium wiedzy o żywności, żywieniu i zdrowiu, Wydaw. Naukowe PWN, Warszawa 2004
2. Bator J.,Zmień Chemię na jedzenie,Wydaw.Znak,Kraków 2013
3. Zielinska I.,Czerwonka-Szafarska M. Nadwrażliwość na substancje dodawane do żywności-niedoceniony problem w praktyce pediatrycznej”Przegląd Pediatryczny” 2008,t.38,nr4
4. B.Statham, E 13 Tabele dodatków i składników chemicznych)

autor:
mgr wychowania fizycznego Katarzyna Borzyszkowska
absolwentka Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu im. Jędrzeja Śniadeckiego w Gdańku

Oceń

Zobacz również